alles over stofwisselingsziekten

Wisselstof

Editie 1

Maart 2021

Vaste rubrieken

  • Column Hanka

    Hanka

    <p><span style="color: rgb(255, 255, 255); background-color: rgb(255, 255, 255);">Hanka Dekker is oprichter en directeur van VKS. Zij hee...
    • Column
    meer over Column Hanka
  • Nieuws uit de wetenschap

    <p><strong style="color: rgb(76, 88, 101);">Een samenvatting van wat er de afgelopen weken aan (wetenschaps)nieuws uit de wereld van stof...
    • Wetenschap
    meer over Nieuws uit de wetenschap
  • Column Petra

    Petra

    <p><strong style="color: rgb(76, 88, 101); background-color: rgb(255, 255, 255);">Petra is een creatieve duizendpoot. Ze heeft een studer...
    • Column
    meer over Column Petra
  • Werk in uitvoering

    <p><strong style="color: rgb(255, 255, 255);">Op deze pagina laten we u zien waar VKS en vrijwilligers zich voor inzetten. Wilt u iets de...
    meer over Werk in uitvoering
  • Ziekte onder de leden

    <p><span style="color: rgb(255, 255, 255); background-color: rgb(255, 255, 255);">Welke erfelijke stofwisselingsziekten heeft VKS onder d...
    meer over Ziekte onder de leden
  • In memoriam

    <p>Een kind, partner of kleinkind moeten verliezen aan een stofwisselingsziekte doet veel verdriet. Onze gedachten en condoleances gaan u...
    meer over In memoriam

In deze editie

  • In gesprek met Annet Bosch

    Hoogleraar Kindergeneeskunde

    <p>Onlangs is prof. dr. Annet Bosch, kinderarts gespecialiseerd in metabole ziekten en onderzoeker in het Amsterdam UMC, aangesteld als h...
    meer over In gesprek met Annet Bosch
  • Klassieke Refsum

    Aandacht voor Klassieke Refsum

    <p>Het landschap is wit en het is koud, maar heel zonnig, als ik vanuit Brabant naar Limburg rijd voor een interview met Chantal Valkenbu...
    • Ervaringsverhaal
    meer over Klassieke Refsum
  • Dubbelop Brusje

    Zellweger Spectrum

    <p><strong>Paula (37) is een brusje, ofwel: een zusje van een zorgintensief kind. Zelf heeft ze daar niet zulke goede herinneringen aan, ...
    • Brusje
    meer over Dubbelop Brusje
  • Gentherapie en GSD: over genen en vrijheid

    Interview Boelo Boelens

    <p><span style="color: black;">Boelo (23) heeft de stofwisselingsziekte GSD</span> Type 1a<span style="color: black;">. Desondanks is hij...
    • Interview
    meer over Gentherapie en GSD: over genen en vrijheid
  • Onzichtbaar in coronatijd en daarbuiten

    Pyridoxine afhankelijke epilepsie

    <p>Het afgelopen jaar is door de coronacrisis het leven van kinderen met een beperking en hiermee ook dat van hun ouders, drastisch op zi...
    • Ervaringsverhaal
    meer over Onzichtbaar in coronatijd en daarbuiten

Interview Boelo Boelens

Gentherapie en GSD: over genen en vrijheid

Boelo (23) heeft de stofwisselingsziekte GSD Type 1a. Desondanks is hij een fanatieke tennisser, enthousiaste student biomedische technologie en liefhebber van auto’s. Net als Boelo zelf zit de wetenschap ook niet stil. Nieuwe behandelingen zoals gentherapie lijken veelbelovend voor hem en andere patiënten. Gentherapie is niet zonder risico’s, maar Boelo gelooft dat deze behandeling in de toekomst veel verlichting en vrijheid kan bieden.

Inleiding

De diagnose kwam enkele weken na zijn geboorte, vertelt Boelo. “Mijn ouders wisten niet waar ze aan toe waren. Zou ik wel kunnen gaan sporten, zou ik een gewoon leven kunnen leiden?”

Die zorgen waren niet onterecht: glucose-6-fosfatase deficiëntie (kort: GSD-1a) is een ingrijpende ziekte. Bij GSD-1a gaat er iets mis bij de omzetting van koolhydraten (suikers). Veel processen in het lichaam zijn afhankelijk van de energie van de koolhydraten die via het bloed door het lichaam verspreid worden. Om ervoor te zorgen dat de energievoorraad groot genoeg blijft, slaat het lichaam koolhydraten op als glycogeen, voornamelijk in de lever. Deze glycogeen kan weer in energie omgezet worden als het lichaam het nodig heeft. Maar bij GSD-1a patiënten werkt deze omzetting niet of nauwelijks, waardoor de bloedsuikerspiegel zeer laag wordt en de hersenen een energietekort kunnen krijgen. Dan is het innemen van glucose (suiker) het enige redmiddel. Om een lage bloedsuiker te voorkomen nemen de patiënten maïzena (maïszetmeel) naast het eten, om daarmee langere tijd te kunnen vasten, te wachten tot de volgende maaltijd. (Voor meer over GSD-1a: [LINK])

“Als je veel sport of niet precies op tijd (om de 2,5-3 uur) je eten en maïzena inneemt, blijft de bloedsuikerspiegel maar dalen”, vertelt Boelo. “Daardoor voel je je suf en kun je zelfs in een coma raken. Dat kan dodelijk zijn. Je voelt de lage bloedsuikerspiegel niet aankomen en daarom moet ik vaak bloedprikken om de bloedsuikers te meten. De lage bloedsuikers ontstaan heel vaak onverwachts, dat overkomt mij dagelijks. En dat is echt heel eng. Ik ben ook doof en daardoor is het nog zwaarder. Voor communicatie ben ik namelijk sterk afhankelijk van andere mensen.”

Vrijheid en gentherapie

Door op vaste tijden te eten en door zich aan het strenge dieet (met maïzena) te houden, kunnen GSD-1a patiënten gelukkig meestal een coma voorkomen. De meeste patiënten kunnen met bijpassende maatregelen op zichzelf wonen, maar Boelo niet. “Ik woon bij mijn ouders vanwege mijn doofheid. Ik zou anders zomaar door de wekker heen kunnen slapen, en dat is erg gevaarlijk. Ik moet op vaste tijden eten en als ik maar één keer een wekker mis ben ik er niet meer. Dat maakt het een enge ziekte. Studentenhuizen willen niet iemand met zo’n ‘handleiding’ in huis nemen. Niemand wil die verantwoordelijkheid nemen, en dat begrijp ik ook wel.”

Dit gebrek aan vrijheid zou opgelost kunnen worden met een nieuwe behandeling die op dit moment wordt ontwikkeld. Het probleem bij GSD-1a zit hem in de genen, ons DNA. Door een foutje in het DNA kan je lichaam één enzym (een eiwit dat bijdraagt aan de omzetting van glycogeen) niet goed maken. Door het DNA aan te passen of een stukje ‘correct’ DNA in de cel te brengen zou je in theorie een stofwisselingsziekte zoals GSD-1a kunnen behandelen. Zo’n behandeling wordt ‘gentherapie’ genoemd.

In tegenstelling tot andere behandelingen voor GSD-1a, zoals bijvoorbeeld een levertransplantatie, is bij gentherapie geen operatie nodig. Dit maakt het voor Boelo een meer aantrekkelijke behandeling. “Ik zou op mezelf kunnen wonen als gentherapie werkt. Geen risico’s meer op extreem lage bloedsuikers of coma’s. Dan hoef ik niet meer heel ver vooruit te plannen en kan ik gewoon eten wanneer ik wil. Dat zou een hele last van mijn schouders halen en het zou mij veel meer vrijheid geven.”

Risico's

Het klinkt allemaal veelbelovend, maar zoals bij elke behandeling zijn er wat haken en ogen. Gentherapie is nog vrij nieuw en er zijn risico’s. Het is nog knap lastig om het juiste stukje DNA op de juiste plek in het lichaam (in dit geval de lever) te krijgen. Er is een mogelijkheid dat de cellen het nieuwe stukje DNA in hun eigen DNA plakken. Als dit op een verkeerde plek wordt gedaan kunnen er fouten in het DNA ontstaan. Er moet dus in onderzoek vastgesteld worden of de therapie geen nadelig effecten heeft en veilig genoeg is. Daarnaast heeft je lichaam een eigen beschermingssysteem, het immuunsysteem, om stoffen die niet van het lichaam zelf zijn op te ruimen. Het kan dus gebeuren dat je lichaam het nieuwe virusdeeltje, DNA en/of eiwit afstoot (zie ook het filmpje hieronder)

Voordat men een behandeling in gebruik neemt moet deze eerst op een kleine groep mensen getest worden. Het gaat dan om het vinden van de juiste dosis met de laagste risico’s op bijwerkingen. Pas als dit veilig genoeg is, kunnen meer mensen behandeld worden. Boelo denkt dat men zeker bij GSD-1a die veiligheid erg belangrijk vindt. “Je wilt niet dat er naast je zware ziekte nog meer problemen bijkomen. Daarom wil ook niet iedereen aan het onderzoek meedoen.”

AAV gentherapie verklaard

Doorzetten

En wat kunnen we in de toekomst verwachten van deze techniek? De gentherapie behandelingen voor GSD-1a zijn nog in ontwikkeling. Boelo doet mee aan het wetenschappelijk onderzoek.

Totdat gentherapie beschikbaar is voor iedereen is het belangrijk om te kijken naar wat er al wél kan. Terugkijkend naar 23 jaar geleden, waren de zorgen van Boelo’s ouders toen terecht? Zelf blijft Boelo positief: “Ik kan eigenlijk toch nog heel veel dingen doen. Ik kan sporten, ik studeer, en mijn laatste coma is gelukkig alweer een hele tijd geleden. De ziekte klinkt als een zware last, en dat is het ook, maar het is goed mogelijk om ermee te leven.”

“Ik heb veel van mijn leven genoten en ik geniet er nog steeds van. Ik wilde eigenlijk geneeskunde studeren toen ik 12 was. Mijn doofheid was hierbij toch een belemmering. Maar je moet nooit door zo’n belemmering opgeven, dat heb ik ook niet gedaan. Integendeel: met GSD-1a moet je altijd blijven doorzetten. Bij biomedische technologie ben ik nog steeds met ziekten bezig, maar dan meer met het bedenken van oplossingen in plaats van het uitvoeren van behandelingen. Daardoor komt de studie heel dichtbij mijn eigen ziekte. Je kunt niet alles oplossen, maar je kunt ook methoden verzinnen om de levenskwaliteit te verbeteren.”

Mark Hektor

Gentherapietrial in het UMCG

Boelo zit samen met een andere Nederlandse patiënt in een onderzoek (een klinische trial) naar het effect van gentherapie op zijn ziekte, GDS 1a. In het blad van het UMCG, Kennisinzicht, stond daar onlangs een artikel over. Dit kunt u hier lezen. Dr. Terry Derks, die in dit artikel aan het woord komt is de aanvoerder van het expertisecentrum voor lever-gebonden glycogeenstapelingsziekten. De gentherapie in onderzoek wordt ontwikkeld door een farmaceutisch bedrijf, wat van plan is om deze therapie als geneesmiddel op de markt te brengen. Het wachten is op de gegevens die de proefpersonen genereren in de periode na de ingreep, om te kijken of het voldoende effectief is om toegelaten te worden als behandeling.